Vragen over de Russische geschiedenis blijven onderzoekers en het grote publiek boeien. Sinds de Sovjet-archieven meer dan twee decennia geleden toegankelijk werden, is er een stroom van nieuwe kennis ontstaan op een aantal verschillende gebieden. Rusland was betrokken bij enkele van de meest dramatische gebeurtenissen van de twintigste eeuw, van wereldoorlog en revolutie tot een koude oorlog die duurde tot 1991. In verschillende opzichten delen Zweden en de rest van de wereld dit verhaal – een verhaal dat ons leven tot op de dag van vandaag blijft beïnvloeden.

Een belangrijke episode waarover we nu meer weten dankzij de beschikbaarheid van nieuwe archiefbronnen is de rol van Zweden na de Russische revolutie.

De ondertekening van het verdrag met links de Duitse afgevaardigden onder leiding van de opperbevelhebber van het Oostfront maarschalk Leopold Prins van Beieren. Rechts de afgevaardigden van de pas opgerichte Russische Sovjetrepubliek

Vladimir Lenin, die in oktober 1917 aan de macht kwam bij de bolsjewieken, had weinig bondgenoten. Kort na het vredesverdrag van Brest-Litovsk met Duitsland op 3 maart 1918 werden de betrekkingen tussen Moskou en Berlijn verbroken en was Sovjet-Rusland de facto volledig geïsoleerd. Tegelijkertijd was de economie in vrije val. Het communistische regime had eerder alle banken en industrieën genationaliseerd en de betalingen voor de tsaristische staatsschuld opgeschort. De verliezen voor de West-Europese industrieën waren aanzienlijk, niet in het minst voor Zweden. Bedrijven zoals LM Ericsson, SKF en de oliemaatschappijen van Bröderna Nobel hadden veel geïnvesteerd in het tsaristische Rusland.

De Joodse bankier Olof Aschberg

Wat Zweden onderscheidt, is dat onze goede betrekkingen met Rusland zelfs onder het nieuwe regime werden voortgezet. Zweden was het eerste land dat actief handel dreef met de bolsjewieken, en Zweedse banken hielpen Moskou bij het witwassen van de aanzienlijke goudreserves van de tsaristische centrale bank. Leidend was de bankier Olof Aschberg, die via zijn contacten in de jaren 1917-1921 ongeveer 500 ton in beslag genomen goud ontving. Het goud werd in Stockholm omgesmolten en kreeg Zweedse stempels waar voorheen stempels van het tsaristische Rusland hadden gezeten. Op deze manier was het niet mogelijk om te volgen. Aschberg nam later deel aan de verkoop van tsaristische juwelen bij Europese veilinghuizen en zijn eigen collectie Russische iconen was een van ’s werelds meest exclusieve (tegenwoordig in het Nordic Museum). Sommige iconen kwamen natuurlijk van enkele van de duizenden kerken die door de communisten waren geplunderd.

Vladimir Iljitsj Lenin

De verkoop van tsaristisch goud via Stockholm is niet alleen een van de grootste georganiseerde diefstallen in de moderne geschiedenis. Nog belangrijker was dat deze harde valuta kon worden gebruikt om bestellingen te plaatsen in de Zweedse en later de Duitse industrie, wat de positie van de bolsjewieken aanzienlijk versterkte. Ten tijde van de Spaanse burgeroorlog financierde Aschberg wéér de communisten met het van de Russische kerk gestolen fortuin zodat zij daar hun oorlog tegen het christendom konden voortzetten.

Via zijn handelskantoor aan de Kaptensgatan in Stockholm kocht Moskou alles, van vliegtuigmotoren tot geweren, locomotieven en landbouwmachines. De grote leveringen begonnen binnen twee weken na het einde van de Eerste Wereldoorlog in november 1918 en hadden min of meer onuitgesproken steun van de Zweedse regering. Dit verhaal wordt onder meer beschreven door econoom Sean McMeekin, in het boek History’s Greatest Heist: The Looting of Russia by the Bolsheviks (Yale University Press, 2009).

In een situatie waarin de andere westerse machten nog steeds weigerden Sovjet-Rusland te erkennen, laat staan handel te drijven, voelde Zweden zich niet gebonden door embargo’s. Er stonden niet alleen orders op het programma voor enkele honderden miljoenen kronen. Tijdens de recessie die in heel Europa heerste, was er de mogelijkheid om banen te creëren. Een van de grootste bedrijven, de bekende locomotief fabriek Nohab in Trollhättan, creëerde meer dan 1.000 banen. Bovendien was er een vrome hoop van Zweedse zijde dat een meegaande lijn tegenover de bolsjewieken Zweedse activa in Rusland kon redden. Bewust of niet, leveringen van defensie-uitrusting en andere goederen hielpen de macht van de communisten te consolideren – een greep op de macht die zeven decennia zou duren.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here